Süryani ve Ordodoks Tarihi

3.5 milyonu Ortodoks olmak üzere 10 milyonu aşkın Süryani kökenli Hıristiyanın bulunduğu Malankara (Kerala-Hindistan)Süryani Ortodoks Tarihi’nde çok farklı bir yere sahiptir. Hindistan’daki Süryaniler’in ve Süryani kökenli Hıristiyanların tarihine kaldığımız yerden devam ediyoruz.

Paramula Metropoliti Mor Gregoriyos Gevargis
M.S. 1665 yılında Antakya Süryani Ortodoks Patriği Moran Mor İğnatiyos Abdulmesih tarafından Hindistan’a Kudüs Metropoliti Mor Grigoriyos Abdülcelil’in atanması üzerine Malankara’daki Süryaniler’in patrikhane ili olan ilişkileri tekrar güçlendirilir. Metropolit Mor Grigoriyos Abdülcelil’in vefat etmesi üzerine tekrar bölgedeki Portekizliler tarafından Süryanilere baskı uygulanmaya devam edilir. Mor Grigoriyos Abdülcelil’in Hindistan’da resmettiği Mor Toma II de bu olaylar karşısında çaresiz kalınca durumu Antakya Süryani Patriği’ne bildirerek acil olarak bölgeye ruhaninin ve öğretmenlerin gönderilmesini ister. O zamanki patriklik merkezimiz olan Deyrulzafaran Manastırı’nda Meyrun Kutsama Töreni’nden sonra Patrik Moran Mor İğnatiyos Abdulmesih durumu Doğu Mafiryanı Karakoş (Musul) doğumlu Mor Baseliyos Yeldo’ya ve diğer metropolitlere aktarır. Mafiryan Mor Baseliyos Yeldo ikamet ettiği Mor Matta Manastırı’na müdür olarak Musul Metropoliti Mor Dioskoros’u bıraktıktan sonra yanına Metropolit Mor İvannisi ve iki rahibi alarak Hindistan’a gider. Bazı kaynaklarda Mor İvannis Hindistan’a vardıktan sonra Mafiryan Mor Baseliyos Yeldo tarafından metropolitliğe resmedildi şeklinde açıklamalar bulunmaktadır. Mor Baseliyos Yeldo Hindistan’a vardıktan kısa bir süre sonra ileri yaşından dolayı rahatsızlanarak vefat eder ve yerine resmettiği Mor İvannis bu kutsal görevi üstlenir. Sekiz sene bu görevi sürdüren Mor İvannis Mor Toma III’ü resmeder. Resmedildikten kısa bir süre sonra vefat eden Mor Toma III’ün yerine Mor Toma IV geçer ve bölgede etkisini göstermeye başlayan Nasturi metropolitleriyle ve heretik ideolojileriyle mücadele eder Yaklaşık 40 sene bu kutsal görevi sürdürdükten sonra Mor Toma IV M.S. 1728 yılında vefat eder. Bu arada İngiliz misyonerler de Hindistan’a yönelik bölücü faaliyetlerine başlarlar. Ama yöredeki Süryaniler bütün misyonerlik faaliyetlerine karşı gelerek atalarının kilisesi olan Süryani Ortodoks Kilisesi’ne sadık kalırlar.

Süryani Ortodoks Metropolitleri - Malankara 1892
Protestanların yanlış fikirlerini kabul eden bir papaz ve Matta ismindeki şemmas yeğeni patrikhaneye gelerek Hindistan’daki misyonerlik faaliyetlerini patriğe yanlış bir şekilde aktararak patrikten kendisini ruhani olarak resmetmesini ister ve Mor Atanasiyos olarak bu göreve getirilir. Malankara’da yaşanan tüm bu gelişmeleri ruhani lider Mor Diyonosiyos IV patriğe yazdığı mektuplarda değinerek bir an önce bölgeye metropolitlerin atanmasını rica eder. Protestan eğilimi ve fikirleri olan Mor Atanasiyos Hindistan’a döndükten sonra buradaki ruhaniler tarafından Antakya Patriği’ne Mor Atanasiyos’un yanlış fikirlerini belirten mektuplar yazarlar. Bütün bunların karşısında patrik önce şemmas olan daha sonra Mor Atanasiyos olarak resmedilen kişinin yaptığı oyunları fark ederek bölgeye delege olarak Mor Kurillos Yuyakim’i gönderir. Mor Kurillos Yuyakim protestan olan Mor Atanasiyos’u aforoz eder ama İngilizler tarafından kendisine sahip çıkılarak bağımsızca hareket etmesi sağlanır. Daha sonra bu olanlar karşısında köklü bir çözüm için patriğin Hindistan’a gelmesini rica ederler ve 1875 yılında Mor İğnatiyos IV. Petrus ileri yaşına rağmen Hindistan’a gider. Hindistan’a gitmeden önce İngiltere’ye giderek buradaki yetkililerden Hindistan’daki Süryani Kilisesi’ne karışılmamasını ister ve buradan Hindistan’a gider. Patrik Mor İğnatiyos IV. Petrus yapılan sinod sonucu alınan karar doğrultusunda Mor Diyonosiyos Jozef’i (Mor Diyanasiyos V) Malankara Süryani Ortodoks Kilisesi’nin liderliğine atar. Burada altı metropolit resmeden Mor İğnatiyos IV. Petrus Malankara’da ilk defa olmak üzere Kutsal Meyrun’u da takdis eder. (Patrik IV. Petrus Malankara’da III. Petrus olarak ta bilinmektedir) . Bütün bu gelişmeler sonucunda Malankara Süryani Kilisesi’nde tekrar huzur sağlanarak gerçek imanın bekçileri olan metropolitler tarafından yönetilmeye başlanır. Aforoz edilen ve İngilizler tarafından sahip çıkılan Mor Atanasiyos da Mor Toma Süryani Kilisesi diye bağımsız bir kilise kurar.

Patrik III. İlyas Malankara'da - 1930
Mor Diyonosiyos V’in başkanlığında 1902 yılında Malankara’da toplanan kutsal sinod sonucunda iki rahibin metropolitliğe resmedilmesi kararlaştırılır ve Mor Kurillos Pavlus ve Mor Diyonosiyos Gevergis 1908 yılında Patrik Mor İğnatiyos II. Abdullah tarafından Kudüs’teki Mor Markos Manastırı’nda resmedilir. İki metropolitin resmedildikleri tarihten bir yıl sonra kilisenin başı olan Mor Diyonosiyos V’in vefat etmesi üzerine yeni resmedilen metropolit Mor Diyonosiyos Gevergis kendisini yeni lider olarak ilan eder. Bunun üzerine tekrar Hindistan’da gerginlik başlar ve 1911 yılında Patrik Mor İğnatiyos II. Abdullah tarafından Mor Diyonosiyos Gevergis aforoz edilir.

Patrik III. İlyas Şakir (Alkan)
Bu anlaşmazlıklar üzerine Mor Diyonosiyos Gevergis ve kendisini destekleyenler “Mıtran taraftarları”, baştan beri Antakya Süryani Patrikliği’ne bağlı olarak kalanlara da “Katolikos taraftarları” veya “Patrik taraftarları” olarak anılmaya başlanır. Patriğe bağlı olan kilise kendini "Malankara Süryani Ortodoks Kilisesi" olarak tanıttığından dolayı metropolit taraftarları da kendilerini "Malabar Ortodoks Süryani Kilisesi" olarak tanıtmaya başlarlar. Bölgede gitgide tırmanan anlaşmazlıktan dolayı Patrik Mor İğnatiyos III. İlyas her iki tarafta da barışı sağlamak için Hindistan’a gelir ama kısa bir süre sonra vefat etmesiyle (1932) birlikte bölgenin sorunu çözümsüz kalmış olur. Patrik III. İlyas’ın mezarı bugün Hindistan’da binlerce kişi tarafından ziyaret edilen Mor Iğnatiyos manastırında bulunmaktadır. Patrik III. Yakup’un patrikliğe resmedilmesiyle beraber patrik ilk önce bu sorunu gidermek için Hindistan’a gider. Karşılıklı yapılan uzun görüşmelerinin ardından Patrik III. Yakup Mor Diyonosiyos Gevergis’i her iki taraf için de mafiryan olarak kabul eder (1958) .

Mafiryanımız Mor Baseliyos I.Toma halkı bereketlerken.
Mafiryan Mor Baseliyos Gevergis’in yaptığı çalışmalar iki taraf arasındaki anlaşmazlıkları çözmez ve 1964 yılında Mor Baseliyos Gevergis vefat eder. 1964 yılında Patrik III. Yakup tekrar Hindistan’a yeni mafiryanı resmetmeye gelir. Mor Baseliyos Evgin’i Doğu Mafiryanı ünvanı ile Hindistan Süryani Ortodoks Kilisesi Ruhani Lideri olarak resmeder. Mor Baseliyos Evgin resmedildikten birkaç sene sonra kendisini Mor Toma’nın varisi olarak görür ve patriğin üstünlüğünü saymamaya başlar. Bütün bunlardan sonra Patrik III. Yakup Mor Baseliyos Evgin’i kilise hukukuna aykırı davrandığı için aforoz eder ve 1975 yılında Mor Baseliyos II. Pavlus’u mafiryan olarak Hindistan Süryani Ortodoks Kilisesi liderliğine resmeder. Mor Baseliyos II. Pavlus Hindistan’daki Süryani Ortodoks Kilisesi’ni en iyi şekilde yönetir ve 1 Eylül 1996 tarihinde vefat eder.

1996 yılında boşalan mafiryanlık rütbesine Patrik Mor İğnatiyos I. Zekka Ayvaz 2002 yılının Temmuz ayında Şam’daki Mor Efrem Manastırı’nda görkemli bir törenle metropolit Mor Diyonosiyos Toma’yı birçok metropolitin de katılımıyla Hindistan’a Doğu Mafiryanı olarak resmeder ve halen Mafiryan Mor Baseliyos I. Toma Hindistan Süryani Ortodoks Kilisesi’nin ruhani liderliğini yapmaktadır.

Hindistan Süryani Ortodoks Kilisesi yaklaşık 2000 senelik tarihinde birçok zorluklar çekmiş ve bölgeye gelen yabancı misyonerler tarafından içişlerine karışılarak kendi içinde dönem dönem anlaşmazlıkları olmuştur. Ama bütün bu baskılara rağmen Hindistan Süryani Ortodoks Kilisesi hala ilk günkü gibi gerçek inancını korumakta, elçisel ve evrensel Antakya Süryani Ortodoks Kilisesi’ne bağlı olarak diri bir şekilde inancını sürdürmektedir.