Diyarbakır

			Okunma
			35

DİYARBAKIR ( SUR KENT )

Eskiçağ'daki adı Amida olan Diyarbakır'ın önemli ticaret ve ulaşımın kavşak yerinde İ.Ö 2300'e doğru kurulmuş olduğu bilinmektedir. Sırasıyla Asurların, Medlerin, Perslerin İskender ve mirasçılarının Romalıların eline geçen kent Roma imparatorluğunun ikiye bölünmesiyle İ.S 395'te Doğu Roma'nın payına düşmüş (Bizans) Bizans imparatoru Konstantino II Sasani saldırılarına karşı kenti koruyabilmesi için Sasaniler tarafından işgal edilen kent, Hz. Ömer'in Halifeliği döneminde Müslüman Araplar tarafından fethedilmiş ve adı Amid'e dönüşmüş.Bekir Bin Vail ve kabilesinin yerleştirilmesinden sonra yöreye Diyarı Bekr denmeye başlamıştır.Cumhuriyet döneminde adı Diyarbakır olarak tekrar değiştirildi...

DİYARBAKIR SURLARI

Diyarbakır surları burçların büyüklüğü ve yüksekliği itibariyle birinci, uzunluğu bakımından Çin Seddinden sonra dünyada ikinci olarak bilinmektedir. Surlarda dört ana kapı ( Dağkapı, Urfakapı, Mardinkapı ve Yenikapı) ve surların üzerinde 82 burç vardır. Duvarların yüksekliği 12 m. , genişliği 12 m. , uzunluğu ise 5 km. dir. Bugün dahi özelliğini kaybetmeyen önemli burçlar şunlardır: Keçi burcu, Yedi kardeş burcu, Evli beden (Ben-u sen) burcudur.

İlk yapılış tarihi bilinmemekte, ancak M.S. 349 yılında Roma imparatoru Konstantinos tarafından genişletilerek bazı kısımları onarılmıştır. Bugünkü şeklini Büyük imparator Justinianus tarafından yaptırılan onarımla almıştır. Yontma bazalt taştan yapılmıs olan Diyarbakır kalesi iç ve dış olmak üzere ikiye ayrılır. İlk surların M.Ö 3000 yıllarında şehrin hakimi olan Huriler tarafından yapıldığı sanılmaktadır

CAMİİLER

Ulu Camii : Çok sağlam, kara taştan yapılmış, Anadolu'nun en eski camiierindendir. M.S.639 yılında islam orduları DiYAR­BAKıR'ı fethedince Mar-Toma Kilisesi'nin camiiye çevrilmesiyle kurulmuştur. islam aleminde 5. Haremşerif olarak tanınmaktadır. Duvarlarında birçok uygarlığın kitabesi bulunmaktadır.
 

Safa Camii : Parlı Camii ismi de verilen yapı 1532 yı­lında yapılmış bir Akkoyunlu eseridir. Çini ve motiflerle süslen­miş çok zarif olan minaresinin son zamanlara kadar kılıfla muhafaza edildiği söylenmektedir. Batısında büyük Hekim Muslihiddin-i Lari'nin mezarı vardır.
 

Behrampaşa Camii : 1572 yılında DiYARBAKıR Valisi Behram Paşa tarafından yaptırılmış Osmanlı eseridir.
 

Hz. Süleyman Camii : Diğer adı Na­sıriye Kale Camii'dir. 1155-1169 yılları arasında Nisanoğlu Ebul­Kasım tarafından yaptırılmıştır. Camiinin bitişiğindeki Halid Bin Velid'in oğlu Süleyman ile DiYARBAKıR'ın Arap'lar tarafından alın­ması sırasında şehit düşen diğer sahabeler yatmaktadır.
 

Nebii Camii : Akkoyunlu eseri olup, 15. Yüzyıldan kalma taşla örtülü tek kubbeli bir camiidir. Minaresinde Peygamber Efendi­mizden (Kaalen Nebiye) diye bahseden kitabelerin çokluğundan dolayı Nebi veya Peygamber Camii denildiği sanılmaktadır.
 

Fatih Paşa Camii : Kurşunlu Camii'de denilmektedir. 1516-1520 yılları arasında şehrin ilk Osmanlı valisi DiYARBAKıR'lı Bıyıklı Mehmet Paşa tarafından yaptırılmıştır. ilk Osmanlı eseri­dir. Duvarlı çok güzelOsmanlı çinileri ile kaplıdır. Mihrabı ve min­beri görkemli bir sanat yapıtı olan camii'nin ayrıntıları Selçuklu tarzındadır.
 

Hüsrevpaşa Camii : Osmanlı devri DiYARBAKıR Valile­rinin ikincisi olan Hüsrevpaşa tarafından 1512-1528 tarihleri ara­sında yaptırılmıştır.

Melik Ahmet Camii : Melik Ahmet Paşa tarafından 16. Yüzyılda yaptırılmıştır. Tümü çiniden yapılmış mihrabı çok ilgi çe­kicidir. Minaresine yarıya kadar birbirini görmeyen iki merdiven­le çıkılır, yarıda bu iki merdiven birleşir.
 

İskender Paşa Camii : Vali iskender Paşa tarafından 1551 yılında yaptırılmıştır.
 

Dört Ayaklı Minare : Akkoyunlu Kasım Han tarafından yaptırılan Şeyh mutahhar Ca­mii'sinin dört ayaklı minaresi yekpare dört sütun üzerinde inşaa ettirilmiş ilginç anıtlardandır. Minarenin sütunları altından yedi defa geçenin her dileğinin yerine geldiğine inanılır.
 

SİNCARİYE MEDRESESİ : Zinciriye Medresesi'de denilir. Bina 1198 yılında yapılmış olup, mimarının adı isa Ebu Dirhem'dir.
 

KİLİSELER

Meryem Ana Kilisesi : 3. Yüzyıldan kalmadır. Zamanla bir­çok onarım görmüş olup, Bizans devrinden kalma mihrabı, Ro­ma biçimi kapısı ilginçtir. Kilisede bazı azizlerin türbesi bulunmaktadır.
 

Mar Thoma Kilisesi: Yapının yapılış tarihi bilinmemek birlikte Hıristiyanlıktan önce puta tapanların kullandığı bir mabetti. Hıristiyanlığın resmi bir din olmasından sonra mabet kiliseye dönüştürülmüştür.İslam orduları tarafından ele geçirilen Diyarbakır'da kilise camiye dönüştürüldü. Bu cami günümüzdeki adı Ulu cami olarak bilinmektedir.
 

Saint Teodoros Kilisesi: Fatih Paşa camii'nin bitişiğinde olduğu bilinen ki lise bu gün yok olup gitmiştir....
 

Saint George Kilisesi: İçkale semtinde Cezaevinin bitişiğinde yer almakta ve ne zaman yapıldığı kesin olarak bilinmemektedir.
 

Kırklar Kilisesi: Kırklar dağı üzerinde bulunan kilise V. yy sonlarında inşa edilmiştir. Bu gün yalnızca bir duvar kalıntısı ve mahzen kısmı kalmıştır.

KÖPRÜLER

On Gözlü Köprü : Mardin Kapının güneyinde olan köprü 1065 tarihinde mervaniler tarafından kurulduğu ve mimarının Ubeydoğlu Yusuf olduğu üzerindeki yazılan kitabeden anlaşılmaktadır. Köprü kesik bloklarla karaya birleştirilmiştir. Silvan Köprüsü olarak anılmaktadır.

Haburman Köprü :Sinek çayı üzerinde kurulmuş olan köprü Çermik ilçesi ve Haburman köyü civarında 1179 yılında kurulduğu üzerinde yazılan kitabede anlaşılmaktadır. Ortada büyük ve sivri, yandakiler daha küçük ve yuvarlak olmak üzere 3 göz bulunmaktadır..

Malabadi Köprüsü:Diyarbakır-Batman il sınırında Silvan ilçesine 22 km uzaklıkta Batman çayı üzerinde 1147 yılında Artukoğulları'ndan Timur taş Bin İlgazi tarafından yapıldığı üzerindeki yapıldığı bilinmektedir.Taş köprüler arasında dünyada kemeri en geniş olanıdır. Köprünün üzeride her iki yandan kemerin içerisindeki odalara inilmektedir

Devegeçidi Köprüsü:Diyarbakır-Elazığ yolu 20 km mesafede Artuklu Köprüde iki kitabe ve Kur'an dan ayet bulunmaktadır.